Sansür ciddi bir konudur, ancak hiciv bu konuyu gündeme getirebilir.
“Sansür Kokuyor” (Riekt naar censuur), Türk karikatürist Zehra Ömeroğlu’nun, devletin son derece zararsız bir şaka yüzünden uyguladığı sansür girişimleri, zulüm ve hukuki taciz vakalarından en absürt olanlarından birini karikatürlerle anlattığı kitabının adıdır.
25 Kasım 2020 tarihinde, COVID-19 salgını sırasında, mizahi dergi Leman'da yayınlanan ve hastalığa yakalanan kişilerin koku kaybını ironik bir şekilde ele alan bir karikatür, mizahi bir amaç dışında başka bir niyet veya herhangi bir siyasi ima içermemesine rağmen, Türk yetkililerinden gerçeküstü bir tepki gördü.
Savcılık, çizimin kamu ahlakına bir tehdit oluşturduğunu değerlendirdi. Ömeroğlu, Türk Ceza Kanunu’nun 226. maddesi uyarınca müstehcenlik suçlamasıyla yargılandı. Bu karikatür nedeniyle üç yıla kadar hapis cezasına çarptırılma riskiyle karşı karşıyaydı.
Çeviri: Pandemi sırasında seks. "En azından tat ve koku duyularımı kaybetmedim…"
Ertelemelerle uzatılan beş uzun yıl süren saçma sapan bir yargılama sürecinin ardından, 26 Haziran 2025 Perşembe günü, İstanbul Asliye Mahkemesi nihayet Zehra lehine beraat kararı verdi.
Yazar, keskin bir mizahla, Türk yargı sistemini, bitmek bilmeyen yargılama süreçleri, absürt uzman raporları, duruşmalar ve psikolojik baskı yoluyla sanatçıları yıpratmak için yağlanmış bir makine olarak tanımlıyor; bu süreçler belirsizlik, sindirme ve endişe yaratıyor.
Amsterdam’daki Hollanda İleri Beşeri Bilimler ve Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde (NIAS) “Safe Haven” bursu kapsamında çizilen bu eser, sansürün paradoksunu ortaya koyan otobiyografik bir çizgi romandır: bir sanatçıyı susturmaya çalışan otoriter bir rejim, aslında onun sesini daha da güçlendirir. Ömeroğlu’nun yaşadığı zorlu deneyim, ona ifade özgürlüğü ve sanatsal özgürlüğün sembolü olarak uluslararası tanınırlık kazandırmıştır.
2025 yılında Zehra Ömeroğlu, Cartoonists Rights tarafından verilen ve kişisel olarak büyük riskler ve özgürlüklerine yönelik tehditler karşısında cesaret gösteren karikatüristleri onurlandıran prestijli Robert Russell Karikatür Cesaret Ödülü’nü aldı.
"Sansür Kokusu" (Riecht nach Zensur) adlı kitabın Almanca baskısı, kısa süre önce Frankfurt Kitap Fuarı'nda tanıtıldı. Hollandaca baskı yakında yayınlanacak ve İngilizce baskı da halihazırda hazırlık aşamasında.
