Censuur is een serieuze zaak, maar satire kan deze aan het licht brengen.
Riekt naar censuur is de titel van het boek van de Turkse striptekenaar Zehra Ömeroğlu, waarin ze in stripverhalen een van de meest absurde gevallen beschrijft van pogingen tot censuur, vervolging en gerechtelijke intimidatie door de staat vanwege een volstrekt onschuldige grap.
Een cartoon die op 25 november 2020 werd gepubliceerd, tijdens de COVID-19-pandemie, in het satirische tijdschrift Leman, met een grap die ironisch inspeelde op het verlies van de reukzin bij mensen die aan de ziekte leden – zonder enige andere bedoeling dan humor en zonder enige politieke connotatie – leidde tot een surrealistische reactie van de Turkse autoriteiten.
Het Openbaar Ministerie was van mening dat de tekening een bedreiging vormde voor de openbare zeden. Ömeroğlu werd uiteindelijk op grond van artikel 226 van het Turkse Wetboek van Strafrecht aangeklaagd wegens obsceniteit. Ze riskeerde voor deze grap een gevangenisstraf van maximaal drie jaar.
Vertaling: Seks tijdens de pandemie. "Ik ben tenminste mijn smaak- en reukvermogen niet kwijtgeraakt…"
Na vijf lange jaren van een belachelijke rechtszaak die door uitstel steeds maar werd gerekt, heeft de rechtbank van eerste aanleg van Istanbul op donderdag 26 juni 2025 eindelijk een vrijspraak uitgesproken voor Zehra.
Met bijtende humor beschrijft de auteur het Turkse rechtssysteem als een goed geoliede machine die erop gericht is kunstenaars te breken door middel van eindeloze procedures, absurde deskundigenrapporten, hoorzittingen en psychologische druk, waardoor onzekerheid, intimidatie en angst worden veroorzaakt.
Het werk, dat tot stand kwam tijdens haar „Safe Haven“-beurs aan het Nederlands Instituut voor Geavanceerde Studies in de Geesteswetenschappen en Sociale Wetenschappen in Amsterdam (NIAS), is een autobiografische graphic novel die de paradox van censuur blootlegt: door een kunstenaar het zwijgen op te leggen, versterkt een autoritair regime juist haar stem. Door haar zware beproevingen heeft Ömeroğlu internationale erkenning gekregen als symbool van vrijheid van meningsuiting en artistieke vrijheid.
In 2025 ontving Zehra Ömeroğlu de prestigieuze Robert Russell-prijs voor moed in de spotprent, uitgereikt door Cartoonists Rights, waarmee eer wordt bewezen aan cartoonisten die moed tonen ondanks aanzienlijke persoonlijke risico’s en bedreigingen voor hun vrijheid.
De Duitse uitgave van "Het ruikt naar censuur" (Riecht nach Zensur) werd onlangs gepresenteerd op de Boekenbeurs van Frankfurt. De Nederlandse uitgave verschijnt binnenkort en er wordt al gewerkt aan een Engelse uitgave.
