Η λογοκρισία είναι ένα σοβαρό ζήτημα, αλλά η σάτιρα μπορεί να την αναδείξει.
«Μυρίζει λογοκρισία» (Riekt naar censuur) είναι ο τίτλος του βιβλίου της Τουρκίδας σκιτσογράφου Ζεχρά Ομερόγλου, στο οποίο περιγράφει μέσα από σκίτσα μία από τις πιο παράλογες περιπτώσεις απόπειρας λογοκρισίας, δίωξης και δικαστικής παρενόχλησης από το κράτος, εξαιτίας ενός απολύτως αβλαβούς αστείου.
Μια γελοιογραφία που δημοσιεύθηκε στις 25 Νοεμβρίου 2020, κατά τη διάρκεια της πανδημίας του COVID-19, στο σατιρικό περιοδικό Leman, με ένα αστείο που ειρωνευόταν την απώλεια της όσφρησης των ατόμων που έπασχαν από τη νόσο, χωρίς καμία άλλη πρόθεση πέρα από την κωμική ούτε καμία πολιτική συνειρμό, προκάλεσε μια σουρεαλιστική αντίδραση εκ μέρους των τουρκικών αρχών.
Η εισαγγελία έκρινε ότι το σκίτσο αποτελούσε απειλή για τα δημόσια ήθη. Η Ομερόγλου κατηγορήθηκε για αισχρολογία βάσει του άρθρου 226 του Τουρκικού Ποινικού Κώδικα. Αντιμετώπιζε ποινή φυλάκισης έως και τριών ετών για αυτό το αστείο.
Μετάφραση: Σεξ εν μέσω πανδημίας. «Τουλάχιστον δεν έχασα τη γεύση και την όσφρηση…»
Μετά από πέντε μακρά χρόνια μιας γελοίας δικαστικής διαδικασίας που παρατάθηκε λόγω συνεχών αναβολών, την Πέμπτη 26 Ιουνίου 2025, το Πρωτοδικείο της Κωνσταντινούπολης εξέδωσε τελικά αθωωτική απόφαση για τη Ζεχρά.
Με καυστικό χιούμορ, η συγγραφέας περιγράφει το τουρκικό δικαστικό σύστημα ως ένα καλά λαδωμένο μηχανισμό που έχει ως στόχο να εξαντλήσει τους καλλιτέχνες μέσω ατέρμονων διαδικασιών, παράλογων πραγματογνωμοσυνών, ακροάσεων και ψυχολογικής πίεσης, προκαλώντας αβεβαιότητα, εκφοβισμό και άγχος.
Το έργο, το οποίο δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια της υποτροφίας «Safe Haven» στο Ολλανδικό Ινστιτούτο Προχωρημένων Σπουδών στις Ανθρωπιστικές και Κοινωνικές Επιστήμες στο Άμστερνταμ (NIAS), είναι ένα αυτοβιογραφικό γραφικό μυθιστόρημα που αποκαλύπτει το παράδοξο της λογοκρισίας: προσπαθώντας να φιμώσει μια καλλιτέχνιδα, ένα αυταρχικό καθεστώς ενισχύει τη φωνή της. Η σκληρή εμπειρία της Ömeroğlu της έχει αποφέρει διεθνή αναγνώριση ως σύμβολο της ελευθερίας της έκφρασης και της καλλιτεχνικής ελευθερίας.
Το 2025, η Zehra Ömeroğlu έλαβε το διάσημο Βραβείο Robert Russell για την ανδρεία στη γελοιογραφία, το οποίο απονέμεται από την οργάνωση Cartoonists Rights και τιμά τους γελοιογράφους που επιδεικνύουν θάρρος ενόψει σημαντικών προσωπικών κινδύνων και απειλών κατά της ελευθερίας τους.
Η γερμανική έκδοση του βιβλίου «Μυρίζει λογοκρισία» (Riecht nach Zensur) παρουσιάστηκε πρόσφατα στην Έκθεση Βιβλίου της Φρανκφούρτης. Η ολλανδική έκδοση θα κυκλοφορήσει σύντομα, ενώ μια αγγλική έκδοση βρίσκεται ήδη σε φάση προετοιμασίας.
